I. Giới thiệu chung1. Tác giả

• Tên: Nguyễn Quang Sáng
• Năm sinh - mất: 1932 - 2014
• Quê quán: Tiền Giang
• Sự nghiệp: Nhà văn, nhà báo, nhà biên kịch

2. Tác phẩm

• Tên: Chiếc lược ngà
• Năm sáng tác: 1966
• Thể loại: Truyện ngắn
• Đề tài: Tình cảm gia đình trong hoàn cảnh ý nghĩa nhan đề chiếc lược ngà chiến tranh

II. Bố cục và cốt truyện1. Bố cục

• Phần 1: Ông Sáu trở về
• Phần 2: Những nỗ lực xây dựng tình cảm với con
• Phần 3: Khoảnh khắc chia ly và nhận ra

2. Cốt truyện chính

• Ông Sáu về thăm nhà sau 8 năm xa cách
• Bé Thu không nhận ra cha, tỏ ra sợ hãi và xa lánh
• Ông Sáu cố gắng làm quen với con gái nhưng không thành công
• Trước khi đi, ông tặng cho Bé Thu chiếc lược ngà tự làm
• Bé Thu chỉ nhận ra cha khi ông đã ra đi, òa khóc gọi cha

III. Nhân vật chính1. Ông Sáu

• Vai trò: Người cha, người chồng, người lính cách mạng
• Đặc điểm:
  • Tình yêu sâu sắc dành cho gia đình
  • Kiên nhẫn và dịu dàng với con gái
  • Nỗi đau khi bị con gái xa lánh
  • Sự sáng tạo thể hiện qua chiếc lược ngà

2. Bé Thu

• Vai trò: Con gái ông Sáu, 8 tuổi
• Đặc điểm:
  • Lớn lên trong thời chiến, không nhận ra cha
  • Sợ hãi và xa lạ với cha ruột
  • Tính cách bướng bỉnh
  • Sự nhận ra muộn màng và hối hận

3. Vợ ông Sáu

• Vai trò: Người vợ, người mẹ
• Đặc điểm:
  • Vai trò kết nối giữa cha và con
  • Sự thấu hiểu và hy sinh thầm lặng

IV. Chủ đề và thông điệp1. Tình phụ tử trong hoàn cảnh chiến tranh

• Sự phức tạp của mối quan hệ ý nghĩa của chiếc lược ngà cha con bị chia cắt
• Tình yêu sâu đậm đối lập với sự xa lạ

2. Ảnh hưởng của chiến tranh đối với gia đình

• Sự chia ly và khoảng cách tình cảm
• Nỗi đau và mất mát do chiến tranh gây ra

3. Sự hy sinh thầm lặng

• Ca ngợi sự hy sinh của người tham gia kháng chiến
• Chấp nhận xa cách vì mục tiêu cao cả

V. Nghệ thuật trần thuật1. Ngôi kể

• Sử dụng ngôi thứ ba
• Tạo cái nhìn khách quan về sự kiện và tâm lý nhân vật

2. Miêu tả tâm lý nhân vật

• Tinh tế trong miêu tả tâm lý ông Sáu và Bé Thu
• Sử dụng chi tiết nhỏ thể hiện tâm trạng nhân vật

3. Biểu tượng

• Chiếc lược ngà: biểu tượng tình yêu, hy sinh và nỗi nhớ

4. Ngôn ngữ và giọng điệu

• Ngôn ngữ giản dị, gần gũi
• Giọng điệu trầm lắng, day dứt

VI. Các tình huống truyện đặc sắc1. Khoảnh khắc ông Sáu gặp lại gia đình

• Xúc động, hồi hộp
• Contrast giữa niềm vui của ông và sự sợ hãi của Bé Thu

2. Những nỗ lực của ông Sáu làm quen với con

• Kiên nhẫn, dịu dàng
• Thất bại và nỗi đau của người cha

3. Tặng chiếc lược ngà

• Ý nghĩa của món quà
• Phản ứng ban đầu của Bé Thu

4. Bé Thu nhận ra cha

• Khoảnh khắc xúc động, day dứt
• Sự hối hận muộn màng

VII. Ý nghĩa của tác phẩm1. Giá trị nội dung

• Phản ánh chân thực cuộc sống thời kháng chiến
• Khắc họa sâu sắc tình cảm gia đình
• Lên án chiến tranh và ca ngợi tình yêu thương

2. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện đơn giản nhưng ý nghĩa sâu sắc
• Xây dựng thành công nhân vật có chiều sâu tâm lý
• Sử dụng hiệu quả các biện pháp nghệ thuật

3. Ý nghĩa xã hội

• Giúp hiểu hơn về cuộc sống trong thời chiến
• Truyền tải thông điệp về giá trị hòa bình và tình cảm gia đình
• Gợi suy ngẫm về những hy sinh của thế hệ cha ông

VIII. Liên hệ và mở rộng1. So sánh với các tác phẩm cùng đề tài

• "Những đứa con trong gia đình" của Nguyễn Thi
• "Mảnh trăng cuối rừng" của Nguyễn Minh Châu

2. Liên hệ với thực tế

• Tình cảm cha con trong xã hội hiện đại
• Giá trị của hòa bình và tự do

3. Bài học rút ra

• Trân trọng tình cảm gia đình
• Hiểu và đồng cảm với những hy sinh của thế hệ đi trước
• Quý trọng hòa bình, tự do đất nước

IX. Kết luận

"Chiếc lược ngà" là một tác phẩm xuất sắc, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả nhiều thế hệ. Qua sơ đồ tư duy này, chúng ta có thể thấy:

1. Tác phẩm có cấu trúc chặt chẽ, với các tình huống truyện đặc sắc tạo nên sức hấp dẫn và ý nghĩa sâu sắc.
2. Nhân vật được xây dựng với chiều sâu tâm lý, đặc biệt là ông Sáu và Bé Thu, phản ánh chân thực tâm trạng con người trong hoàn cảnh chiến tranh.
3. Chủ đề và thông điệp của truyện đa dạng, từ tình cảm gia đình đến ảnh hưởng của chiến tranh và sự hy sinh của người lính cách mạng.
4. Nghệ thuật trần thuật tinh tế, với việc sử dụng ngôi kể, miêu tả tâm lý và biểu tượng một cách hiệu quả.
5. Tác phẩm mang giá trị to lớn cả về nội dung và nghệ thuật, đồng thời có ý nghĩa xã hội sâu sắc.

Sơ đồ tư duy này giúp người đọc:

• Nắm bắt được tổng thể tác phẩm một cách hệ thống
• Hiểu sâu hơn về nội dung và nghệ thuật của truyện
• Liên hệ và mở rộng ý nghĩa của tác phẩm với thực tế

Qua đó, "Chiếc lược ngà" không chỉ là một tác phẩm ý nghĩa chiếc lược ngà  văn học xuất sắc mà còn là một bài học giá trị về tình cảm gia đình và lòng yêu nước. Nó tiếp tục là nguồn cảm hứng và bài học cho các thế hệ độc giả, đặc biệt là giới trẻ, trong việc trân trọng những giá trị truyền thống và hiểu biết sâu sắc hơn về lịch sử dân tộc.